Hải Nam trên đường thành trung tâm trái cây nhiệt đới

Tại TP Quỳnh Hải, tỉnh Hải Nam, một khu vườn đang cho thấy tham vọng mới của Trung Quốc trong lĩnh vực nông nghiệp. Đất nước tỷ dân đặt quyết tâm biến những giống cây ngoại lai thành ngành sản xuất quy mô lớn, có khả năng xuất khẩu ngược ra thế giới.

Vườn trái cây ‘lạ’ giữa đời thực

Chỉ cần bóp nhẹ, quả chanh ngón tay dài như đầu ngón tay sẽ vỡ ra những hạt mọng trong suốt như trứng cá muối. Trái hồng xiêm ruột đỏ có hình dáng giống khoai lang nhưng lại mang hương vị pha trộn giữa bí đỏ, đào, mơ và dưa lưới. Những quả dưa khổng lồ treo trên giàn, hình dáng tựa bí đao.

Đây không phải triển lãm mà là một khu vườn có thật tại đảo Hải Nam, nơi hàng trăm loại trái cây nhiệt đới “độc lạ” đang sinh trưởng.

Theo China News, khu trưng bày trái cây nhiệt đới thế giới này hiện trồng gần 700 giống trái cây đến từ hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ. Những “hạt giống ngoại” sau hành trình vượt biển đã dần thích nghi, trở thành sản phẩm mang dấu ấn địa phương.

Trước đây, nhiều loại trái cây nhiệt đới chất lượng cao tại Trung Quốc phụ thuộc vào nhập khẩu do hạn chế về nguồn giống. Ông Trần Binh, tổng công trình sư nông học của khu chia sẻ, thay đổi bắt đầu từ việc thu thập nguồn gen trên toàn cầu trong hơn một thập kỷ, sau đó tiến hành chọn tạo và trồng thử nghiệm. “Nhập khẩu chỉ là bước đầu, bén rễ mới là then chốt”, ông nói.

Đội ngũ kỹ thuật nơi đây đã tìm kiếm các biến dị tự nhiên và tiến hành thuần hóa trong thời gian dài. Nhờ đó, giống hồng xiêm ruột đỏ chịu lạnh tốt đã được chọn lọc. Chanh ngón tay, trước đây nhiều gai và chỉ có một mùa, nay có thể cho quả quanh năm, giúp tăng đáng kể giá trị kinh tế.

Ngày 15/4, blogger nổi tiếng người Nigeria Oluwabunmi Henry Jimoh, khi đến tham quan, đã bất ngờ khi bắt gặp những loại trái cây quen thuộc của châu Phi như chuối đỏ hay dưa sừng châu Phi. “Ở đây tôi có cảm giác như ở nhà”, anh nói.

Từ ‘trái ngoại’ thành cây làm giàu

Thành quả nghiên cứu nhanh chóng được chuyển hóa thành lợi ích kinh tế. Mô hình “doanh nghiệp – hợp tác xã – nông hộ” được triển khai đồng bộ tại Quỳnh Hải, mở rộng trồng các loại trái cây giá trị cao như chanh ngón tay, vú sữa, cây đậu kem.

Doanh nghiệp cung cấp giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Nhờ đó, thu nhập mỗi mẫu (Trung Quốc) của nông dân đạt từ 20.000 đến 80.000 tệ (tương đương 1-4 tỷ đồng/ha), cao hơn đáng kể so với canh tác truyền thống.

Không chỉ dừng ở thị trường nội địa, các giống cây còn được xuất khẩu ngược. Năm 2019, giống thanh long tổ yến được xuất sang Thái Lan. Đến cuối năm 2025, giống hồng xiêm ruột đỏ tiếp tục được mang ra thị trường nước ngoài. “Chúng tôi không chỉ trồng trái cây mà còn xuất khẩu tiêu chuẩn và công nghệ”, ông Trần nói tiếp.

Trong số 700 giống có mặt tại khu vườn, hơn 400 giống lần đầu xuất hiện tại Trung Quốc. 7 giống, gồm ô liu không hạt và thanh long tổ yến, còn được đưa vào chương trình lai tạo trong môi trường không gian.

Nhờ chính sách của Khu thương mại tự do Hải Nam, khu vườn phát triển nhanh chóng. Diện tích trồng mẫu đạt hơn 300ha, còn diện tích mở rộng trên toàn tỉnh lên tới 3.000ha. Các loại như thanh long tổ yến, sầu riêng đều vượt 600ha.

Đặc biệt, chanh ngón tay từ vườn đã được xuất sang Indonesia và Singapore, với giá khoảng 200 tệ/kg (khoảng 700.000 đồng). Các loại như hồng xiêm ruột đỏ và vú sữa cũng đang hoàn tất thủ tục xuất khẩu.

Không chỉ dừng ở sản xuất, khu vườn còn mở rộng sang du lịch nông nghiệp. Năm 2024, nơi này được công nhận là điểm du lịch cấp quốc gia, đón hơn 1 triệu lượt khách mỗi năm. Du khách có thể trải nghiệm làm chocolate, chế son dưỡng hoặc thưởng thức sầu riêng trái mùa ngay tại vườn.

Khu vực này cũng trở thành điểm tiếp đón của Diễn đàn châu Á Bác Ngao, nơi diễn ra các thảo luận về phát triển ngành trái cây nhiệt đới, thu hút chuyên gia trong và ngoài nước.

Chuyên gia Trần Binh đánh giá, ngành nông nghiệp tại Hải Nam còn nhiều dư địa phát triển. Chiến lược sắp tới không còn đơn thuần là tiếp tục nhập giống mà còn đưa các giống, công nghệ và mô hình của Hải Nam ra các khu vực nhiệt đới khác, hướng tới xây dựng trung tâm thương mại và chế biến trái cây toàn cầu.