Tiềm năng thúc đẩy hợp tác nông nghiệp

Ngày 8/5, Việt Nam – Sri Lanka chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện trong khuôn khổ chuyến thăm cấp cao của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Dấu mốc này đã thắt chặt hơn nữa quan hệ giữa hai nền kinh tế đang phát triển năng động hàng đầu châu Á.

Với nền tảng hợp tác sẵn có và quyết tâm chính trị từ cả hai phía, hợp tác nông nghiệp và môi trường giữa Việt Nam và Sri Lanka được kỳ vọng sẽ bước sang giai đoạn phát triển mới: sâu sắc hơn, hiệu quả hơn và đóng góp thiết thực vào an ninh lương thực và phát triển bền vững toàn cầu.

Dấu ấn khoa học nông nghiệp Việt Nam tại Sri Lanka

Trong những thập kỷ qua, mối quan hệ giữa Việt Nam và Sri Lanka không chỉ dừng lại ở ngoại giao chính trị mà đã đi sâu vào các hoạt động chuyên môn thực tiễn.

Dấu mốc nổi bật là Dự án “Hỗ trợ kỹ thuật và Phát triển thủy sản Sri Lanka” do Việt Nam tài trợ 100.000 USD, triển khai bởi Viện Nghiên cứu Thủy sản III phối hợp với cơ quan thủy sản Sri Lanka. Kết thúc năm 2014, dự án đã mang lại kết quả tích cực trong đào tạo nhân lực và xây dựng quy hoạch nuôi trồng thủy sản, đặc biệt với các đối tượng như hải sâm, rong biển và tôm hùm.

Trên bình diện thể chế, hai nước đã mở rộng khuôn khổ hợp tác về quy mô lẫn chiều sâu. Từ Bản ghi nhớ về thủy sản năm 2005 đến Bản ghi nhớ về nông nghiệp năm 2007, hai bên đã xác định rõ trọng tâm vào nghiên cứu khoa học, cải thiện giống cây trồng và công nghệ sau thu hoạch cho các mặt hàng chủ lực như lúa gạo, chè và rau quả.

Giai đoạn 2024-2026, hai nước mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực như trồng trọt, bảo vệ thực vật, chăn nuôi, thú y và thủy lợi. Đặc biệt, hợp tác giữa Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam và Cục Nông nghiệp Sri Lanka đã mở ra hướng hợp tác chuyên sâu hơn, từ nghiên cứu giống cây trồng (lúa, xoài, dừa) đến phát triển nông nghiệp sinh thái và công nghệ sau thu hoạch.

Mặc dù có nền tảng hợp tác, kim ngạch thương mại NLTS song phương vẫn còn khá khiêm tốn. Năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Sri Lanka đạt khoảng 34,07 triệu USD, giảm so với năm trước, chủ yếu là cao su và thủy sản. Quý I/2026, con số này tiếp tục giảm nhẹ, cho thấy sự thiếu ổn định và chưa tương xứng với tiềm năng.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ các rào cản thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và sự khác biệt về tiêu chuẩn thị trường. Tuy nhiên, cơ cấu sản phẩm giữa hai nước mang tính bổ trợ cao. Việt Nam có lợi thế xuất khẩu gạo, hồ tiêu, điều, cao su và thủy sản, trong khi Sri Lanka nổi bật với chè và các sản phẩm từ dừa -những lĩnh vực mà hai bên có thể bổ sung và học hỏi lẫn nhau.

Cộng hưởng thế mạnh giữa hai quốc gia

Thời gian tới, dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Sri Lanka vẫn còn rộng mở nếu biết tận dụng thế mạnh bổ trợ cho nhau. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, hợp tác trong nông nghiệp và môi trường cần chuyển từ mô hình trao đổi đơn lẻ sang liên kết theo chuỗi giá trị, gắn với phát triển bền vững.

Trọng tâm trước hết là thúc đẩy hợp tác đầu tư, đặc biệt trong ngành thủy sản: từ khai thác, nuôi trồng đến chế biến và xuất khẩu. Những mô hình liên doanh, liên kết và chuyển giao công nghệ sẽ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao giá trị gia tăng.

Song song, hai nước tập trung vào hợp tác khoa học – công nghệ. Trong đó, Việt Nam, với kinh nghiệm dẫn đầu thế giới về xuất khẩu lúa gạo và giống cây trồng, chia sẻ mô hình phát triển chuỗi giá trị. Ngược lại, Sri Lanka có thể hướng dẫn mô hình sàn đấu giá chè trăm năm tuổi và kỹ thuật phát triển ngành dừa bền vững.

Về thị trường, tăng cường kết nối doanh nghiệp thông qua các diễn đàn, hội chợ chuyên ngành và cơ chế cung cấp thông tin thị trường sẽ giúp thúc đẩy thương mại song phương. Đặc biệt, việc Sri Lanka xem xét các chính sách thuế ưu đãi và tạo thuận lợi thương mại cho nông sản Việt Nam sẽ là yếu tố quan trọng để cải thiện cán cân thương mại.