Doanh nghiệp đối mặt ‘cơn khát’ nguyên liệu

Nhu cầu tăng nhưng nguồn cung lại hẹp

Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), trong năm 2025, sản lượng hồ tiêu ở nhiều quốc gia đã giảm do điều kiện thời tiết không thuận lợi. Trong đó, sản lượng tại Indonesia giảm 10%, Ấn Độ giảm hơn 32%, Sri Lanka ghi nhận giảm 20% so với cùng kỳ năm 2024.

Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nguồn cung toàn cầu năm 2026 dự báo sẽ giảm mạnh từ 15-20%, khi lượng tồn kho ở hầu hết nước sản xuất lớn trên thế giới đều giảm.

Đơn cử như Indonesia, lượng hàng tồn kho của nước này đã xuống mức thấp nhất nhiều năm trở lại đây, khi chỉ còn 13.000 tấn. Còn nước ta, dù sản lượng hồ tiêu năm 2025 tăng nhẹ, đạt 195.000 tấn nhưng lượng tồn kho cũng không nhiều.

Tại Hội nghị thường niên Hiệp hội Hồ tiêu và Cây Gia vị Việt Nam, ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký VPSA, cho biết, tồn kho hồ tiêu của Việt Nam từ các năm 2022, 2023 đã hết. Lượng hàng tồn chủ yếu của 2 năm trở lại đây, chuyển sang năm 2026 khoảng trên dưới 40.000 tấn.

Thực tế, trong năm 2025, để đáp ứng nhu cầu đơn hàng, ngành hồ tiêu Việt Nam cũng đã phải nhập khẩu thêm 42.688 tấn hồ tiêu, tăng hơn 16% về lượng và khoảng 51% về giá trị so với 2024. Dự kiến trong năm 2026, có thể các doanh nghiệp sẽ tiếp tục phải nhập khẩu thêm khi nhu cầu thế giới được cho là sẽ tăng cao, còn sản lượng trong nước năm nay dự báo lại giảm từ 15-20%.

Không những vậy, các tháng đầu năm doanh nghiệp sẽ phải chịu áp lực thiếu nguyên liệu hồ tiêu do nông dân không có ý định bán ra.

VPSA cho biết, vụ mùa thu hoạch của Việt Nam dự kiến bắt đầu cuối tháng 2/2026 và sẽ kéo dài đến hết tháng 4. Tuy nhiên sẽ khó có tình trạng nông dân bán ra ồ ạt mà chỉ bán một phần để chỉ trả công thu hái cũng như tiền phân bón. Một bộ phận, bà con đã có đủ tài chính sẽ giữ tiêu lại trong kho, chờ giá tăng lên.

Việc nguồn cung hạn chế đã làm dấy lên lo ngại về một năm xuất khẩu khó khăn đối với ngành hồ tiêu Việt Nam. Trong khi, các chuyên gia dự báo nhu cầu hồ tiêu trên thế giới trong năm 2026 sẽ khởi sắc trở lại, nhất là tại thị trường Mỹ, sau khi thuế quan cho mặt hàng hồ tiêu về 0%, cùng việc đẩy mạnh mua vào của nhiều quốc gia.

Trao đổi với chúng tôi, bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch VPSA cho biết, yếu tố hỗ trợ tích cực cho thị trường xuất khẩu hồ tiêu của Việt Nam trong năm 2026, đến từ sự phục hồi trở lại của thị trường Mỹ. Đồng thời, có thể ghi nhận mức tăng trưởng mới từ thị trường Trung Quốc. Khi nguồn hàng dự trữ của đất nước tỷ dân này được cho là đang xuống thấp, không đủ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân tại Trung Quốc.

“Năm 2025, các nhà nhập khẩu Trung Quốc chỉ mua 20.000 tấn hồ tiêu Việt Nam, bằng 1/3 so với những năm trước. Hy vọng năm tới sẽ có sự tham gia nhiều hơn từ thị trường này. Ngoài ra, yêu cầu đặt hàng của nhiều quốc gia khác cũng sẽ tăng. Do đó, ngay từ bây giờ, các doanh nghiệp cần lên kế hoạch để mua hàng, tích trữ dần giữa bối cảnh sản lượng hồ tiêu năm 2026 sẽ giảm”, bà Liên nói.

Các chuyên gia cho rằng, việc thiếu hụt nguồn cung nếu xảy ra sẽ ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Qua đó, tác động đến mục tiêu xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam trong năm 2026.

Cây hồ tiêu ‘lép vế’ so với cây trồng khác

Bên cạnh bất lợi về thời tiết, còn một nguyên nhân khác đến từ tâm lý không “thiết tha” với việc trồng hồ tiêu của nhiều nhà vườn, khiến sản lượng hồ tiêu trong nước dự báo giảm mạnh.

Lý giải vấn đề này với chúng tôi, ông Hoàng Phước Bính, Nguyên phó Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu Chư Sê, tỉnh Gia Lai cho rằng, dù chưa có con số thống kê chính xác, nhưng bằng sự nhìn nhận thực tế tại các địa phương trồng tiêu trọng điểm, đã cho thấy diện tích trồng chuyên canh hồ tiêu dần ít đi. 2-3 năm gần đây, diện tích trồng mới tăng rất chậm.

Ông Bính dẫn chứng qua các năm rằng, từ năm 2018 đến 2020, khi giá bán xuống thấp, nông dân đã bỏ không trồng tiêu, đến năm 2021, 2022 có người trồng lại nhưng không đáng kể. Diện tích các năm 2023 đến 2025 thực tế dù có tăng cũng chỉ ở phạm vị hẹp không có diện tích lớn.

“Những năm trước, giá hồ tiêu xuống thấp. Như năm 2020, giá bán tiêu thời điểm đó chỉ 34.000-35.000 đồng/kg, trong khi giá thành sản xuất là 50.000 đồng/kg. Trên 1 ký tiêu, nông dân lỗ tới 15.000 đồng. Thêm vào đó, tình hình thời tiết bất lợi, sâu bệnh nhiều khiến năng suất vườn giảm. Dẫn đến việc, nhà vườn bỏ trồng tiêu. Giờ 100 người thì chỉ có 20-30 người là họ có ý định trồng lại”, ông Bính nói.

Ông Bính cho rằng, sự kém “hấp dẫn” về giá bán của hồ tiêu so với các loại cây trồng khác như cà phê hay sầu riêng là nguyên nhân chính khiến diện tích chuyên canh hồ tiêu không còn nhiều. Thay vào đó, là các mô hình trồng hồ tiêu xen canh cây cà phê, thậm chí có mô hình, trên cùng một diện tích bà còn đưa cả cây sầu riêng, hồ tiêu và cà phê vào trồng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Quang Ngọc, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Cây tiêu cho biết, thực tế mô hình trồng xen có nhiều lợi ích về đa dạng hệ sinh thái, tăng thu nhập trên cùng một diện tích. Thế nhưng, khó khăn đến từ quy trình sản xuất của nông dân, khi họ đang canh tác chạy theo giá trị kinh tế mà quên mất yếu tố bền vững.

“Việc trồng xen quá nhiều cây mà không nắm rõ quy trình kỹ thuật, đã làm suy giảm năng suất vườn, mất tính cân đối. Chưa kể, điều này cũng gây khó khăn cho các địa phương trong việc thống kê diện tích của từng cây”, ông Ngọc cho biết.

Trên thực tế, việc trồng xen cà phê vào vườn tiêu là mô hình rất phổ biến và được nhiều chuyên gia khuyến khích áp dụng để tăng thu nhập trên cùng diện tích. Với cây sầu riêng, việc trồng xen vào vườn cây tiêu là không khả thi. Xét về mặt sâu bệnh, nếu trồng chung, vô tình sâu bệnh của cây này lại là ký chủ của cây kia. Sự tương đồng về chiều cao của hai loại cây trồng cũng sẽ khiến quá trình quang hợp chậm lại, ảnh hưởng đến sự phát triển của sầu riêng và hồ tiêu.  

“Cây sầu riêng chiều cao 7-8 m, hồ tiêu bây giờ trồng trên trụ sống thì chiều cao cũng tầm 6m. Việc có chiều cao tương đương, sẽ khiến chúng chen lấn ánh sáng của nhau. Dẫn đến cuối cùng là cả hai cây đều không có trái. Như vậy nếu nông dân áp dụng mô hình trồng xen cây sầu riêng vào vườn hồ tiêu có thể sẽ thất bại, khi quy trình canh tác không đúng kỹ thuật”, Bà Tôn Nữ Tuấn Nam, Chuyên gia về cây hồ tiêu Việt Nam đã chia sẻ với chúng tôi.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trước những dự báo không mấy khả quan về sản lượng, giá bán hồ tiêu trong năm 2026 vì thế được dự báo sẽ duy trì ở mức cao và thiết lập một mặt bằng giá mới cao hơn cho những năm tiếp theo. Do nhu cầu thế giới tăng nhưng các doanh nghiệp Việt Nam lại đứng trước vấn đề thiếu nguyên liệu.

VPSA cũng cho rằng, những khó khăn về mặt sản lượng có thể khiến “ngôi vương” hồ tiêu Việt Nam trên toàn cầu bị lung lay. Dù hiện tại Việt Nam là nước sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới nhưng các nước khác đã tiến rất gần thậm chí có thể vượt nước ta trong những năm tới.

“Brazil là điểm sáng duy nhất trong bức tranh hồ tiêu thế giới trong năm 2026 với diện tích tăng và sản lượng ổn định, trong khi về hầu hết các nước sản xuất lớn khác đều giảm. Đây được xem là nước có sự cạnh tranh lớn với chúng ta về vị trí dẫn đầu thế giới. Trong năm 2025, sản lượng hồ tiêu của Brazil cũng tiệm cận mốc 100.000 tấn”, bà Liên cho biết thêm.

Do đó, bà Liên cho rằng, các doanh nghiệp Việt Nam cần đẩy mạnh hơn nữa trong việc xây dựng vùng nguyên liệu hồ tiêu bền vững, phối hợp chặt chẽ với nông dân, áp dụng các quy trình canh tác tiến bộ, để nâng cao năng suất của hồ tiêu trên diện tích đang canh tác. Đồng thời, nâng cao giá trị xuất khẩu hồ tiêu bằng các sản phẩm chế biến sâu thông qua việc tiếp cận các thị trường cao cấp, củng cố vị thế hồ tiêu Việt Nam trên bản đồ thế giới.