Giá phân bón có thể tăng mạnh do xung đột ở Trung Đông?

Ông Svein Tore Holsether, CEO của tập đoàn Yara (Na Uy), cho biết các công ty phân bón và khách hàng hiện đang “theo dõi chặt chẽ” các rủi ro xung quanh eo biển Hormuz – nơi chiếm khoảng 40% lưu lượng urê và 20% lưu lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Ông cảnh báo rằng bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể tác động dây chuyền đến sản xuất lương thực toàn cầu.

“Thị trường phân bón đã biến động mạnh trong hai tuần qua, và điều đó cho thấy mọi thứ có liên kết chặt chẽ như thế nào,” ông Holsether nói với tờ Financial Times.

Ông dẫn ví dụ việc các mỏ khí đốt của Israel phải đóng cửa gần đây – điều đã làm gián đoạn hoạt động sản xuất phân bón ở Ai Cập – như một minh chứng cho thấy căng thẳng khu vực có thể ảnh hưởng nhanh chóng đến chuỗi cung ứng.

Căng thẳng giữa Iran và Israel đã leo thang mạnh trong tháng này, đẩy giá dầu Brent vượt ngưỡng 80 USD/thùng, trước khi giảm về mức trên 60 USD sau khi một thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập đầu tuần trước.

Các nhà phân tích trong ngành cảnh báo rằng hơn 1/5 sản lượng urê toàn cầu đã phải ngừng hoạt động do xung đột và gián đoạn chuỗi cung ứng. “Iran đã đóng cửa toàn bộ nhà máy sản xuất amoniac vì lý do an ninh, trong khi Ai Cập vẫn chưa thể hoạt động trở lại do nguồn khí đốt từ Israel bị gián đoạn,” bà Sylvia Traganida, biên tập viên cấp cao mảng amoniac tại hãng tư vấn ICIS, cho biết.

Hãng tư vấn CRU cũng cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Israel vào Iran và các đòn đáp trả đã “gây ra gián đoạn nghiêm trọng đối với thị trường phân đạm” chỉ trong vài ngày và tiếp tục tạo ra “mối đe dọa đối với nguồn cung phosphate, kali và lưu huỳnh từ khu vực”.

Theo dữ liệu từ CRU, gần 1/3 lượng xuất khẩu urê, 44% lưu huỳnh và gần 1/5 amoniac toàn cầu được vận chuyển qua hoặc sản xuất tại các quốc gia phía tây eo biển Hormuz.

“Hệ thống lương thực toàn cầu rất mong manh,” ông Holsether nói. “Nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian dài, điều đó chắc chắn sẽ lan sang hệ thống thực phẩm, giống như những gì đã xảy ra năm 2021 và kéo dài sang năm 2022 khi xung đột tại Ukraine bùng nổ.”

Lần gián đoạn nghiêm trọng gần đây nhất đối với thị trường phân bón là vào năm 2022, khi căng thẳng Nga – Ukraine nổ ra, khiến giá khí đốt tự nhiên tăng vọt và đẩy chi phí phân bón lên cao, góp phần tạo ra cuộc khủng hoảng giá lương thực toàn cầu.

Kể từ đó, giá dinh dưỡng cây trồng đã hạ nhiệt do giá khí đốt giảm, nhưng ngành phân bón châu Âu vẫn chịu nhiều sức ép vì nhập khẩu từ Nga đang chiếm tỷ trọng lớn hơn, ông Holsether nhận định. 

Dù các lệnh trừng phạt đã hạn chế xuất khẩu khí đốt tự nhiên của Nga – nguyên liệu đầu vào chủ chốt trong sản xuất phân đạm – nhưng thực phẩm và phân bón vẫn nằm ngoài phạm vi cấm vận, cho phép Moscow chuyển hướng khí đốt vào sản xuất phân bón.